|
Vạn Thủy Tú là ngôi đình có niên đại lâu đời nhất ở Phan Thiết và Bình Thuận, tính đến nay đã ngót 236 năm đền tọa lạc trên đường Ngư Ông, thị xã Phan Thiết. Ðiều khác biệt so với các ngôi đình thờ thần khác là Vạn Thủy Tú thờ thần Nam Hải, và sự hiện diện của thần là cả trăm bộ xương cá voi đã được ngư dân lưu giữ từ lâu đời. Trong đó có 1 bộ xương rất lớn được quan tâm bảo quản nhất có niên đại gần 200 năm.
Vạn Thủy Tú từ ngày xưa dựng xong đến nay đã chứa gần 100 bộ xương cá Voi và nhiều loài khác cùng họ. Quá nửa có niên đại trên 100 - 150 năm, trong đó có những bộ xương to lớn được thờ phụng tôn nghiêm.

Trong khuôn viên của Vạn có một doi đất rộng, dùng để mai táng cá Ông mỗi khi ông "lụy" và dạt từ biển vào. Mỗi lần mai táng xong, sau 3 năm mới được thương cốt, nhập tẩm theo phong tục. Trong số ngư dân hễ người nào trông thấy "Ông" trước là người đó được làm "con trưởng" của Ngài, và người này phải lo làm đám tang chu đáo, để tang sau 3 năm mới hết hạn v.v… Ðiều đó cho thấy những phong tục, cử chỉ của ngư dân đối với cá Ông theo tín ngưỡng gần như quan hệ giữa người với người.

Vạn Thủy Tú là một trong những Dinh, Vạn cổ xưa nhất của nghề biển ở Bình Thuận, được ngư dân làm nghề biển coi như Thủy tổ nghề biển. Trong Vạn chứa nhiều di sản văn hóa Hán - Nôm liên quan đến nghề biển, thể hiện trong nội dung thờ phụng ở các khám thờ, tượng thờ, hoành phi, liên đối, trên văn khắc của Ðại hồng chung. Vạn Thủy Tú là một trong những di tích cổ có số lượng lớn, sắc phong của các vị Vua Triều Nguyễn ban tặng để thờ cá Ông và các vị Hải Thần, vì trước đây trong chiến tranh phong kiến với nghĩa quân Tây Sơn, các tướng lĩnh nhà Nguyễn đã nhiều lần được cá Voi cứu nạn trên biển. Có 24 sắc phong của các đời vua : Thiệu Trị, Tự Ðức, Ðồng Khánh, Duy Tân, Khải Ðịnh, riêng Vua Thiệu Trị (1841 - 1847) đã ban tặng 10 sắc Thần là điều hiếm thấy so với các di tích khác.
Vạn Thủy Tú đã được Nhà nước xếp hạng di tích lịch sử cấp Quốc gia năm 1996.
Do nhu cầu nghiên cứu, tham quan của các nhà nghiên cứu, của du khách và để bảo tồn bộ xương cá Voi xưa nhất, lớn nhất ở Vạn Thủy Tú, hiện nay ở đây đang xúc tiến việc xây dựng một dãy nhà trưng bày và bảo quản, gắn với việc trùng tu tôn tạo lại các hạng mục của di tích. |